પુરીમ (Purim) ઈઝરાયેલ તથા વિશ્વભરમાં વસતા યહૂદી સમુદાય માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ અને આનંદમય તહેવાર છે. હીબ્રુ કેલેન્ડર અનુસાર આ તહેવાર અદર મહીનાની 14મી અને 15મી તારીખે ઉજવવામાં આવે છે, જે સામાન્ય રીતે ફેબ્રુઆરી કે માર્ચ મહિનામાં પડે છે. પુરીમ તહેવારનું મૂળ પૌરાણિક યહૂદી ગ્રંથ મેગિલાત એસ્ટર (Scroll of Esther) માં વર્ણવાયેલી એક ઘટનામાં છે, જેમાં યહૂદીઓ પર આવેલા સંકટમાંથી મુક્તિ મળ્યાનું વર્ણન છે.

પુરીમ તહેવારનો ઈતિહાસ

પુરીમની ઉજવણી બેબીલોનીય રાજા અહશ્વેરોશ (Xerxes I) ના સમયની એક ઘટનાને યાદ કરતાં કરવામાં આવે છે. હામાન નામનો રાજ દરબારી યહૂદીઓનો વેર લીધો હતો અને તેમના વિનાશ માટે રાજા પાસેથી આદેશ મેળવી લીધો હતો. પરંતુ એસ્ટર રાણી અને તેના કાકા મર્દખાઈની બૌદ્ધિકતા અને રાજાને સમજાવવાના પ્રયત્નોથી યહૂદીઓને આ સંકટમાંથી મુક્તિ મળી. એસ્ટર ગ્રંથ અનુસાર, યહૂદીઓએ તેમના દુશ્મનો પર વિજય મેળવ્યો, અને તે દિવસે તેઓએ આનંદોત્સવ યોજ્યો, જે પુરીમ તહેવાર તરીકે ઉજવાતો રહ્યો.

પુરીમ દરમિયાન અનુસરાતા મુખ્ય રિવાજો

પુરીમ તહેવાર આનંદ, પરોપકાર અને ભોજન સાથે સંબંધિત છે. તહેવારની ઉજવણી માટે ખાસ વિધિઓ અને પરંપરાઓ છે, જે યહૂદી સમાજ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

1. મેગિલા વાંચન (Reading of the Megillah)

તહેવારના મુખ્ય પ્રસંગ પર યહૂદીઓ એસ્ટર ગ્રંથ (Megillat Esther) નું પબ્લિક રિસાઈટેશન (પઠન) કરે છે. આ ખાસ વાંચન સિનાગોગ (યહૂદી પ્રાર્થનાલય) માં થાય છે, અને જ્યારે “હામાન” નું નામ આવે ત્યારે લોકો ઉજ્જડ અવાજો અને શોરમચાવે છે, જેથી તેનું નામ યાદ રાખવામાં ન આવે.

2. મિશ્લોઅચ માનોત (Mishloach Manot) – ભેટ આપવાનો રિવાજ

પુરીમ પર, યહૂદીઓ એકબીજાને મીઠાઈઓ અને ભોજનની ભેટ આપે છે. આ ભેટો “મિશ્લોઅચ માનોત” કહેવાય છે, જે મિત્રતા અને એકતા પ્રદર્શિત કરે છે. યહૂદી ધર્મ અનુસાર, દરેક વ્યક્તિએ ઓછામાં ઓછા બે જુદી જુદી ખાધી શકાય એવી વસ્તુઓ કોઈને આપવી જોઈએ.

3. મતનોત લા-એવિઓનીમ (Matanot La-Evyonim) – ગરીબોને દાન

ધાર્મિક પરંપરાઓ અનુસાર, પુરીમના દિવસે ગરીબોને સહાય કરવી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. લોકો ગરીબોને નાણાં કે ભોજન દાન આપીને તેમની સહાય કરે છે.

4. પુરીમ સીઉડા (Purim Seudah) – તહેવારી ભોજન

પુરીમ તહેવારનો એક મુખ્ય ભાગ વિશેષ ભોજન છે, જેને “પુરીમ સીઉડા” કહેવાય છે. આ ભોજનમાં વિવિધ પ્રકારના વાનગીઓ હોય છે, અને લોકો સંગીત, નૃત્ય અને આનંદ સાથે તહેવાર મનાવે છે.

5. હામાનતાશ (Hamantaschen) – વિશેષ મીઠાઈ

પુરીમના તહેવારમાં એક ખાસ મીઠાઈ બનાવવામાં આવે છે, જે “હામાનતાશ” (Hamantaschen) કહેવાય છે. તે ત્રિકોણાકાર પેસ્ટ્રી હોય છે, જે પુરીમની વાર્તામાં દર્શાવેલા હામાનના કાન કે ટોપીનો સ્વરૂપ દર્શાવે છે.

6. વેશભૂષા (Costume Dressing) અને ઉત્સવ

પુરીમ તહેવારમાં લોકો રંગીન વસ્ત્રો પહેરે છે, બાળકોથી લઈને મોટી ઉમરના લોકો મસ્કરેડ (maskerade) કે નાટકીય વેશમાં જોવા મળે છે. આ પરંપરા એસ્ટર ગ્રંથની વાર્તાને યાદ અપાવવાનો એક ઉપાય છે.

ઈઝરાયેલમાં પુરીમની ઉજવણી

ઈઝરાયેલમાં પુરીમ તહેવાર ખાસ કરીને જેરુસલેમ, તેલ અવિવ અને હાઈફા જેવા શહેરોમાં ધૂમધામથી ઉજવાય છે. શહેરી પ્રદર્શનો, નૃત્ય અને સંગીત સાથે લોકો મહોત્સવમાં જોડાય છે. પુરીમના પ્રસંગે ખાસ ઉછાળો જોવા મળે છે, અને શાળાઓમાં બાળકો માટે વિશેષ કાર્યક્રમો યોજાય છે.

1. તહેવારના જાહેર ઉત્સવો

ઈઝરાયેલના મોટાભાગના શહેરોમાં રવિવાર અને સોમવારના દિવસો પુરીમના ઉલ્લાસમય ઉજવણી માટે જાણીતા છે. શહેરી રસ્તાઓ પર રંગીન પેરેડ (રેલી) નીકળે છે, અને લોકો વિવિધ શો અને સંગીત કાર્યક્રમોમાં ભાગ લે છે.

2. હોટલો અને રેસ્ટોરાંઓમાં વિશેષ મેનુ

પુરીમના તહેવાર દરમ્યાન ઈઝરાયેલના હોટલો અને રેસ્ટોરાંઓમાં ખાસ મેનુ બનાવવામાં આવે છે. લોકો વિશેષ યહૂદી વાનગીઓનો સ્વાદ માણે છે.

3. પુરીમ પાર્ટીઓ અને સંગીત સમારંભો

યુવા પેઢી માટે પુરીમ ઉજવણી વિશેષ હોય છે. તેલ અવિવ અને જેરુસલેમ જેવા શહેરોમાં પુરીમની મોટી પાર્ટીઓ યોજાય છે, જેમાં રાત્રિભર સંગીત અને ડાન્સ હોય છે.

પુરીમનો આધુનિક અર્થ અને મહત્વ

પુરીમ તહેવાર ફક્ત એક ઐતિહાસિક ઘટના યાદ કરતો તહેવાર નથી, પણ તે વિશ્વાસ, એકતા અને સમાજસેવા ના મૂલ્યોને ઉજાગર કરે છે. આ તહેવાર દ્વારા લોકો સમાજમાં એકબીજાને મદદ કરવાનો સંદેશો આપે છે અને આનંદ-ઉલ્લાસ સાથે જીવી શકે તેવું વાતાવરણ ઉભું કરે છે.

પુરીમ ઈઝરાયેલ અને સમગ્ર વિશ્વના યહૂદીઓ માટે ખૂબ મહત્ત્વપૂર્ણ તહેવાર છે. ઐતિહાસિક વિજય અને સામૂહિક ઉજવણીથી ભરપૂર આ તહેવાર આનંદ, દયા અને સંસ્કૃતિનો ઉત્સવ છે. ઈઝરાયેલમાં આ તહેવાર રાષ્ટ્રીય ઉત્સવ સમાન ઉજવાય છે, અને તે યહૂદી પરંપરાઓની એક વિશેષ ઓળખ છે.